Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Nedir?
Serbest meslek makbuzu, sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye dayanan serbest meslek faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler için düzenlenen resmi bir belgedir. Vergi Usul Kanunu'na göre, doktor, avukat, mimar, mühendis, mali müşavir gibi meslek grupları hizmet karşılığında fatura yerine serbest meslek makbuzu (SMM) düzenlemek zorundadır.
SMM, hukuki niteliği itibarıyla fatura hükmündedir ve vergisel yükümlülüklerin belgelendirilmesini sağlar.
2026 Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama Nasıl Yapılır?
Serbest meslek makbuzu hesaplanırken iki temel vergi kalemi dikkate alınır: Gelir Vergisi Stopajı ve Katma Değer Vergisi (KDV). Hesaplama genellikle brüt ücret üzerinden yapılır ancak anlaşmaya göre net ücret üzerinden brüte gidilerek de hesaplanabilir.
1. Stopaj Hesaplaması
Gelir Vergisi Kanunu'na göre, serbest meslek erbabına yapılan ödemelerden, ödemeyi yapan (müşteri) tarafından gelir vergisi kesintisi (tevkifat) yapılır. Standart stopaj oranı %20'dir. Bu tutar, hizmeti veren adına devlete ödenir.
Formül: Brüt Ücret x %20
2. KDV Hesaplaması
Verilen hizmet bedeli üzerinden ayrıca KDV hesaplanır. 2026 yılı itibarıyla genel KDV oranı %20 olarak uygulanmaktadır (bazı istisnai hizmetlerde %10 olabilir). KDV, brüt ücret üzerinden hesaplanır ve toplam tahsil edilecek tutara eklenir.
Formül: Brüt Ücret x %20
Net ve Tahsil Edilen Tutar Farkı
Sıklıkla karıştırılan iki kavram "Net Ücret" ve "Ele Geçen Tutar"dır:
- Net Ücret: Brüt ücretinizden devlet adına kesilen stopajın düşülmesiyle kalan tutardır. (Brüt - Stopaj)
- Tahsil Edilen (Ele Geçen): Net ücrete, müşteriden aldığınız KDV'nin eklenmesiyle banka hesabınıza giren toplam paradır. (Net + KDV)
Netten Brüte Makbuz Hesaplama Formülü
Eğer müşterinizle "Elime net X TL geçsin" şeklinde anlaştıysanız, makbuzu brüte çevirerek (gross-up) düzenlemeniz gerekir. Bu durumda brüt tutarı bulmak için şu formül kullanılır:
Brüt Tutar = Net Tutar / (1 - Stopaj Oranı)
Örneğin 10.000 TL net anlaşma ve %20 stopaj için: 10.000 / 0,80 = 12.500 TL Brüt tutara ulaşılır.
E-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu) Zorunluluğu
Günümüzde neredeyse tüm serbest meslek erbapları için kağıt makbuz yerine e-SMM düzenleme zorunluluğu bulunmaktadır. Elektronik ortamda düzenlenen makbuzlar, Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerine anlık olarak raporlanır. Hesaplama mantığı kağıt makbuz ile birebir aynıdır.